El Halil yerleşimleri, Eski Şehir’de baskıyı artırıyor
El Halil yerleşimleri, Eski Şehir’de Filistinli dükkân sahiplerinin işlerini ve bölgedeki varlıklarını sürdürmesini zorlaştıran baskıyı artırıyor.
El Halil’in Eski Şehir bölgesinde yaklaşık 500 İsrailli yerleşimci yaşıyor. Yerleşimci varlığı 1978’den bu yana sürerken, Filistinliler bölgedeki yerleşimlerin daha geniş bir alana yayılmasından endişe ediyor. 1994’te İbrahimi Camisi’nde 29 Filistinlinin öldürülmesinin ardından Şüheda Caddesi Filistinlilerin kullanımına kapatıldı; sonraki yıllarda pazarlar ve sokaklara erişim de kısıtlandı.
29 Ekim’de ticari binaların çatılarına mobil yapılar yerleştirildi. Aktivistler, yaklaşık 20 yeni yerleşim birimine ev sahipliği yapması beklenen bu yapıların bölgenin Filistinli karakterini değiştireceğini belirtiyor. Yapılar arasında, Yusuf el-Hatib’in terzi dükkânının çatısına kurulan bölüm de bulunuyor.
Çatıdaki yapılar ve esnafın mücadelesi
65 yaşındaki Yusuf el-Hatib, babasından devraldığı dükkânda çocukluğundan beri çalışıyor. Babasının yaklaşık 80 yıl önce başladığı iş, Yusuf’un yaşamının büyük bölümünü geçirdiği ve ailesini geçindirdiği yer oldu. Çatısına yerleşimci yapıları kurulmasına rağmen dükkânını açık tutmayı sürdürüyor.
Yusuf, dükkânın ailesinin geçim kaynağı olduğunu ve çocuklarını büyütüp eğitimlerini karşılamasını sağladığını söyledi. Babasından kalan mirası korumaya devam edeceğini belirten Yusuf, dükkânın üzerindeki yerleşimciler nedeniyle korku yaşadığını ve ileride karşılaşabilecekleri tehditlerden endişe ettiğini ifade etti.
Dört çocuğu üniversitede eğitim gören Bader ed-Daur et-Temimi de dükkânının üzerindeki çatının yerleşimciler tarafından yeni bir karakola dönüştürüldüğünü anlattı. Temimi, bir gün dükkânına erişimini kaybetmekten ve çocuklarının eğitim masraflarını karşılamak için kullandığı tek gelir kaynağını yitirmekten korktuğunu söyledi.
“Dükkân sahipleri, yerleşimcilerden ve askerlerden gelen sürekli tehditler nedeniyle ertesi gün dükkânlarını açamayabileceklerini düşünmeye alıştı.”
Temimi’ye göre bölgedeki varlık yalnızca ticari faaliyetle sınırlı değil. Filistinli esnafın dükkânlarını açık tutması, babalarından ve dedelerinden kalan mekânlarda yaşamaya devam etmeleriyle de bağlantılı. Bu nedenle dükkânların kapatılması, ailelerin gelirlerinin yanı sıra bölgedeki tarihsel bağları da etkiliyor.
El Halil’in bölünmesi ve yerleşimlerin yayılması
67 yaşındaki Adil Mustafa eş-Şuyuhî, babasından devraldığı dükkânda yaklaşık 50 yıldır çalışıyor. Eski Şehir’in sokaklarını ve esnafını yakından tanıdığını belirten eş-Şuyuhî, çalışma hayatı boyunca pazarların kapatılmasına ve mahalle girişlerine askeri kapılar konulmasına tanık olduğunu söyledi.
Eş-Şuyuhî, İsrail makamlarının Filistinli müşterilerin ve dükkân sahiplerinin iş yerlerine ulaşmasını engelleyen kısıtlamalar getirdiğini aktardı. Buna rağmen dükkânını açık tutmanın yalnızca ekonomik bir zorunluluk olmadığını, Eski Şehir’in Filistinli kimliğini korumak açısından da gerekli olduğunu belirtti.
“Tüm kısıtlamalara rağmen burada duruyoruz ve dükkânlarımızı bırakmak istemiyoruz. Çocuklarıma, bana bir şey olursa dükkânı açmaya gelmelerini ve kapatmamalarını söyledim.”
Yerleşim karşıtı aktivist ve Yerleşimlere Karşı Gençlik grubunun kurucusu İsa Amro, gelişmeleri 1994’teki İbrahimi Camisi saldırısı ve ardından yapılan düzenlemelerle birlikte değerlendiriyor. Amro, saldırıdan önce Eski Şehir’de sebze, kümes hayvanı, deve ve marangozluk ürünlerinin bulunduğu hareketli bir pazarın var olduğunu, sonrasında ise Filistinlilere yönelik kısıtlamaların arttığını söyledi.
Amro’ya göre 1997’de imzalanan El Halil Protokolü, kenti H1 ve H2 olarak iki bölgeye ayırdı. Kentin yaklaşık yüzde 80’ini oluşturan H1’de Filistin Yönetimi sivil ve güvenlik sorumluluklarını üstlenirken, yüzde 20’lik H2 bölgesi İsrail’in güvenlik kontrolünde kaldı. Eski Şehir ile yerleşimcilerin bulunduğu alanlar H2 içinde yer alıyor.
Amro, El Halil’i diğer Batı Şeria kentlerinden ayıran koşullar arasında yerleşimcilerin Filistinli mahallelerin içinde yaşamasını ve Filistinlilerin evlerine ve iş yerlerine ulaşımının daha sıkı kısıtlanmasını gösterdi. Eski Belediye binasının ele geçirilmesi, çatısına askeri mevzi kurulması ve Arapça sokak ile mahalle adlarının İbranice adlarla değiştirilmesi de bu sürecin parçaları olarak aktarılıyor.
Amro, yerleşimcilerin daha önce belirli alanlarla sınırlı olduğunu, ancak bugün 1994’ten beri kapalı bölgelerin dışına taşarak Eski Belediye binasına ve ticari yapıların çatılarına ulaştığını söyledi. Ona göre uygulanan kısıtlamalar, Filistinli sakinlerin bölgeden ayrılmasına ve yerleşimci varlığının genişlemesine yol açmayı hedefliyor.









