Macaristan yolsuzluk operasyonu eski bakanları hedef aldı
Macaristan yolsuzluk operasyonu kapsamında iki eski bakan tutuklandı; Rusya’nın diplomatik misillemesi, Polonya’nın hava savunması ve bölgedeki siyasi gelişmeler gündemde.
Orta Avrupa’da hükümetlerin güvenlik, yolsuzluk ve koalisyon krizleriyle karşı karşıya olduğu bir haftada Macaristan’da iki eski bakan tutuklandı. Rusya, Macaristan’ın daha önce sınır dışı ettiği 10 diplomatın ardından karşılık olarak Macar diplomatları ülkeden çıkaracağını açıkladı. Polonya hava sahasındaki tehditlere müdahale prosedürlerini hızlandırırken, Slovakya’da hükümetin parlamentodaki çoğunluğu ve Çekya’da hükümetin siyasi dayanıklılığı tartışılıyor.
Macaristan yolsuzluk operasyonu, Viktor Orban hükümetlerinin görevde olduğu yıllardaki kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin soruşturmalar kapsamında başlatıldı. Eski ulusal kalkınma bakanı Miklos Sesztak ile eski kültür bakanı Balazs Hanko hakkında farklı kamu fonlarının dağıtımı ve kullanımıyla ilgili suçlamalar yöneltildi. Her iki siyasetçi de herhangi bir yanlış yaptığını reddediyor.
Macaristan’daki soruşturmanın ayrıntıları
Sesztak’ın 2015-2018 döneminde bir iş ortağıyla birlikte yaklaşık 12 milyar forint, yani 33 milyon avro biriktirdiği iddia ediliyor. Soruşturmada, kamu ihalelerini alan şirketlerin bakana yakın çevrelere yüzde 10 oranında ödeme yaptığı öne sürüldü. Sesztak, doğu Macaristan’daki seçim bölgesinde “feodal toprak sahibi” olarak anılıyordu ve Fidesz’le ittifak halindeki KDNP’nin üyesiydi.
Eski bakanın 2026’daki mal beyanında 1 milyar forintin üzerinde varlık bildirdiği belirtildi. Bu servetin 2019’dan bu yana iki katına, 2014’ten bu yana ise beş katına çıktığı aktarıldı. Kisvarda’daki hukuk bürosunun gelirlerinin bu ölçekteki artışı karşılayamayacağı yönündeki iddialar da soruşturma sürecinde gündeme geldi.
Hanko ise 12 Nisan’daki genel seçimden birkaç hafta önce Ulusal Kültür Fonu’ndan hükümete yakın sanatçı ve müzisyenlere 17 milyar forint dağıtımını denetlemekle suçlanıyor. Bu sanatçıların bir bölümünün Fidesz’in seçim kampanyasına katıldığı, bazılarının ise gerçekte yapılmamış faaliyetler için destek aldığı ileri sürüldü. Hanko, tutuklanmasından önce hükümet yanlısı Hir TV’ye yaptığı açıklamada, yeni hükümetin yurtsever sanatçıları kültür alanından uzaklaştırmak için yürüttüğü bir “kültür savaşının” hedefi olduğunu söyledi.
Başbakan Peter Magyar, Facebook’ta yayımladığı ve Baba filminin müziğine gönderme yapan videoda iki eski bakanın “tek başına hareket eden suçlular” olmadığını savundu. Magyar, ikilinin Orban’ın yönettiğini öne sürdüğü siyasi-ekonomik bir mafyanın parçası olduğunu iddia etti.
Rusya ile diplomatik gerilim
Rusya’nın Macar diplomatları sınır dışı etme kararı, Budapeşte’nin 8 Eylül’de 10 Rus diplomatı ülkeden çıkarmasının ardından geldi. Macaristan, söz konusu diplomatların ülkede casusluk faaliyeti yürüterek Viyana Sözleşmesi’ni ihlal ettiğini savunmuştu. Moskova misilleme yapacağını duyurmuş, ancak kararın açıklanması birkaç hafta sürmüştü.
Macaristan Dışişleri Bakanlığı, Rusya’nın kararını önceki adımın karşılığı olarak değerlendirdi. Bakanlık, “Macar hükümeti, Rus tarafının kararını not eder; bunu önceki Macaristan eylemine karşılık verilen bir misilleme tedbiri olarak görüyoruz. Macaristan’ın diplomatik gerilimin tırmanmasında çıkarı yoktur. Rusya’daki misyonlarımızın faaliyetleri kesintisiz sürecek ve Macaristan’ın Rusya’daki diplomatik varlığı devam edecektir” açıklamasını yaptı.
Karar öncesinde Rusya’nın enerji kartını kullanarak Macaristan’a petrol ve doğal gaz akışını kesebileceği yönünde değerlendirmeler yapılmıştı. Ancak bu yönde bir adım atılmadı. Moskova, Macaristan’ın Ukrayna tarafından başlatılan Karpatlar 8 bölgesel iş birliği formatına katılmama kararını ve MOL Grubu’nun Ukrayna için yakıt depolamak amacıyla doğu Macaristan’da tesis kurmasını engellemesini memnuniyetle karşıladı.
Polonya, Rusya’nın Ukrayna’daki savaşıyla bağlantılı olayların ardından hava sahasına yönelik tehditlere daha hızlı karşılık verebilmek için angajman kurallarını değiştiriyor. Yeni prosedürlerde pilotların bir cismi görsel olarak tanımlamak için yaklaşması gerekmeyecek. Radar ve diğer askeri sistemlerden gelen verilerle birlikte Ukrayna’nın sağlayacağı bilgiler de “pozitif teşhis” için kullanılabilecek.
Savunma Bakanı Wladyslaw Kosiniak-Kamysz, prosedürlerin yasal değişiklik gerektirmeden askeri düzeyde uygulanmaya başladığını söyledi. Bakan, hava savunmasında görev alan personel için komuta kademesi tarafından belirlenen, açık ve ezberlenmiş prosedürlere ihtiyaç olduğunu belirtti. NATO doğu kanadındaki hava savunmasını güçlendirirken İsveç de ekim ayında Polonya hava sahasını ve Ukrayna’ya desteğin yürütüldüğü güneydoğu Polonya’daki lojistik merkezi koruyan göreve Gripen savaş uçaklarıyla yeniden katılacağını açıkladı.
Polonya’nın ülkede kalıcı bir ABD askeri üssü kurulması yönündeki girişiminde ise henüz kesinleşmiş bir karar bulunmuyor. Pentagon, Kongre’ye sunduğu raporda Polonya ile görüşmeleri ABD güçlerinin ülkede kalıcı konuşlandırılması için “potansiyel fırsatların devam eden incelemesi” olarak tanımladı. Herhangi bir yer veya konuşlandırma planı üzerinde anlaşmaya varılmadı.
Washington aynı dönemde Avrupa’daki askeri varlığını azaltıyor. Rapora göre kıtadaki ABD tugay muharebe ekibi sayısı beşten üçe düştü; daha önce Polonya’da dönüşümlü olarak görev yapan bir tugay da çekildi. Mayıs ayında yaklaşık 4 bin askerden oluşan zırhlı tugayın planlanan konuşlandırması iptal edilmiş, ülkede başka bir dönüşümlü tugay bırakılmıştı. Donald Trump, 17 Eylül’de üs için yerin “çok yakında” açıklanabileceğini söylemişti.
Slovakya ve Çekya’da siyasi gündem
Slovakya’da Robert Fico, başbakanlık görevinin yanı sıra geçici olarak çevre bakanlığını da üstlendi. Cumhurbaşkanı Peter Pellegrini, Tomas Taraba’yı görevden aldıktan sonra bakanlık görevini Fico’ya verdi. Taraba ile Slovak Ulusal Partisi lideri Andrej Danko arasındaki anlaşmazlık, partinin milletvekillerinin kendi partilerinin aday gösterdiği bakanın görevden alınması yönünde muhalefetle birlikte oy kullanmasına kadar ilerledi.
Taraba parlamentoya bağımsız milletvekili olarak dönerken Fico’ya bağlılığını sürdüreceğini, ancak oylamalarda kararını konuya göre vereceğini söyledi. Hükümetin çoğunluk için 76 oya ihtiyacı var ve koalisyonun elinde 78 milletvekili bulunduğu düşünülüyor. Ekim ayında görüşülmesi beklenen 2027 bütçesi bu nedenle hükümet açısından kritik hale geliyor. Bütçe onaylanmazsa ülke, önceki yıl bütçesinin aylık on ikide biri kadar harcama yapılabilen geçici bütçe düzenine geçecek.
Çevre Bakanlığı için Slovak Ulusal Partisi, çevre bakan yardımcısı Filip Kuffa’yı öneriyor. Taraba ise Kuffa’nın niteliklerini sorguladı; muhalefet de Kuffa’yı daha önce eleştirmişti. Hükümetteki sarsıntı erken seçim tartışmasını yeniden başlattı. Slovak Ulusal Partisi kamuoyu yoklamalarında parlamentoya girme barajının altında görünürken, koalisyon ortağı Hlas erken seçime karşı çıkıyor. Parlamentonun görev süresinin sona erdirilmesi için 90 milletvekilinin desteği gerekiyor; bu da koalisyonun muhalefetten oy almasını zorunlu kılabilir.
Slovakya’nın kuzeyindeki Staskov köyünde 13 yaşındaki bir çocuğun bir öğretmenle bir öğrenciyi bıçaklayarak öldürmesi de ülkenin gündeminde. 61 yaşındaki Bozena Mariakova ile adı açıklanmayan kız öğrenci hayatını kaybetti; başka bir öğretmen ağır yaralandı ve durumunun stabil olduğu bildirildi. Çocuk psikolojik gözetim altına alındı ve Slovakya yasalarına göre 13 yaşında olduğu için ceza sorumluluğu bulunmuyor.
Saldırının öncesinde, öldürülen öğrencinin öğretmenlere çocuğun öğretmenlerin yüzlerinin yer aldığı bir toplama kampı görseli hazırladığını bildirdiği aktarıldı. Okul, saldırıdan beş gün önce polisle suç duyurusunda bulunmuştu. Polis, bu başvurunun yerel görevliler tarafından nasıl ele alındığını inceliyor. Olay, iki yıldan kısa süre önce Spisska Stara Ves’te bir öğrencinin okulda iki kişiyi öldürmesinin ardından yaşandı. Aynı dönemde parlamento, gençler arasında radikalleşmeyi ve şiddete yönlendirmeyi önlemeye yönelik hükümet tasarısını görüşüyor.
Çekya’da Başbakan Andrej Babis hükümeti, muhalefetin verdiği gensoru önergesinden beklenildiği gibi çıktı. Muhalefet 200 sandalyeli Temsilciler Meclisi’nde 92 sandalyeye sahip; hükümeti düşürmek için 101 oy gerekiyor. Oylamaya katılan 94 koalisyon milletvekili hükümet lehine, 83 muhalefet milletvekili ise önerge lehine oy kullandı.
Muhalefet, önergeyi 2027 bütçesindeki yüksek açık, Babis’in Agrofert şirketiyle bağlantılı çıkar çatışması iddiaları ve hükümetin demokratik kurumlar, kamu medyası ile sivil topluma yönelik tutumu nedeniyle vermişti. ODS lideri Martin Kupka, hükümetin seçim öncesi vaatlerine rağmen ülkenin daha kötü durumda olduğunu savundu ve “Bu ülke ‘Babisistan’ olmadı ve olmayacak” dedi. Babis ise muhalefetin “yalanlarını” dinlemek zorunda kalan vatandaşların gerçeği bilmesi gerektiğini söyledi. Hükümet, şubat ayında da gensoru önergesinden kurtulmuştu.
Çek ayakkabı üreticisi Bata ise Dolni Nemci’deki fabrikasını gelecek yıldan itibaren kademeli olarak kapatacağını duyurdu. Slovakya sınırına yakın Zlin bölgesindeki tesis, şirketin Çekya ve Orta Avrupa’daki son fabrikasıydı. Geçen yıl 150 bin çift ayakkabı üreten ve yaklaşık 100 kişiyi etkileyen kapanma için şirket, işten çıkarılacak çalışanlara destek ve yeniden eğitim programı uygulanacağını bildirdi.
