Veliki Park cinayetleri sonrası soruşturma tartışması

Veliki Park cinayetlerinde sekiz JNA yedek askerinin ölümü hâlâ aydınlatılamadı; suçlanan iki kişi ateş açmadıklarını, tanıklar ise çelişkili ifadeler verdi.

Saraybosna’daki Veliki Park cinayetleri dosyasında sekiz Yugoslav Halk Ordusu (JNA) yedek askerinden altısının akıbeti hâlâ bilinmiyor. Askerlerden yalnızca ikisinin kalıntıları, yıllar sonra Visoko yakınlarındaki bir toplu mezardan kısmen çıkarıldı. Olayla ilgili yargılanan dört kişi 2022’de beraat etti; Nedzad Herenda ile Edvin Jusic ise ateş eden kişiler olmadıklarını söylemelerine rağmen Bosna makamlarınca aranıyor.

Herenda Hollanda’da, Jusic ise Almanya’da yaşıyor. Hollanda, Herenda’nın adil yargılanmayacağı ve insanlık dışı muamele riski bulunduğu gerekçesiyle iade talebini reddetti; Almanya da Jusic’i vatandaşlığı nedeniyle teslim etmedi. İki kişinin ifadeleri mahkemede dinlenmediği için 22 Nisan 1992’de Veliki Park’ta ne yaşandığına ilişkin farklı anlatımlar arasındaki çelişki giderilemedi.

Saraybosna’da sekiz askerin öldürülmesi

JNA mensubu yedek askerleri taşıyan araç, Saraybosna’nın batısındaki Ilidza’ya giderken Dobrinja’da arızalandı. 22 Nisan 1992’de, savaşın başlamasından kısa süre sonra, askerler Davor Matic’in emrindeki kişilerce yakalandı ve önce Novi Grad’daki polis merkezine, ardından kent merkezindeki Police House’a götürüldü. Esirler daha sonra binanın karşısındaki Veliki Park’a çıkarılarak açık alanda vuruldu.

Bosna savcılığı Aralık 2016’da Dragan Vikic, Jusuf Pusina, Nermin Uzunovic ve Mladen Covcic hakkında dava açtı. İddianamede Herenda ve Jusic’in ateş açtığı ileri sürüldü ancak iki kişi sanık olarak yargılanmadı. Interpol, Bosna makamlarının talebi üzerine 2017’de Herenda ve Jusic hakkında kırmızı bülten yayımladı.

Vikic, Pusina, Uzunovic ve Covcic, Veliki Park’taki cinayetler ile cesetlerin ortadan kaldırılmasıyla ilgili suçlamalardan 2022’de beraat etti. Dosyada bazı tanıklar Herenda’nın sekiz askerin tamamını tek başına vurduğunu söyledi. Başka tanıklar ise Herenda’yı olay yerinde gördüklerini ancak ateş ettiğine tanık olmadıklarını, silahlı grubun Matic ya da Jusuf “Juka” Prazina’nın adamlarından oluştuğunu duyduklarını anlattı.

Herenda ve Jusic’in anlatımları

Herenda, Nisan 1992’de Police House’da bulunduğunu ve olay günü yakalanan askerlerin bodruma indirildiğini gördüğünü söyledi. Daha sonra silah sesleri duyunca binadan çıktığını, parktaki çatışmanın sona erdiği sırada en az dört silahlı kişi gördüğünü belirtti. Herenda’ya göre bu kişiler, askerleri binaya getiren gruptaydı.

Herenda, parktan dönerken girişteki bir polisin kendisine askerlerin neden öldürüldüğünü sorduğunu, kendisinin de öfkeyle “Hak ettiklerini buldular” dediğini aktardı. Söz konusu polis daha sonra mahkemede, bu ifadeyi Herenda’nın infazda yer aldığı şeklinde anladığını söyledi. Herenda ise “Oradaydım, çok yakındaydım ve birçok şey gördüm. Ama kesinlikle kimse beni bunu yaparken görmüş olamaz, çünkü günün sonunda ben yapmadım” dedi.

Jusic ise olay günü Novi Grad’da polis keskin nişancısı olduğunu ve mühimmatı bittikten sonra Novi Grad polis merkezine döndüğünü anlattı. Sekiz askerin Police House’a götürülmesi üzerine gruba katıldığını, askerlerin parka çıkarılıp öldürüleceğini anlayınca geri döndüğünü söyledi. Jusic’in anlatımına göre ilk askerin göz bağını açıp ellerini çözmeye çalışırken bacağından vuruldu.

Jusic, ateş açanlar arasında Matic, Sulejman Babic ve Covcic’in bulunduğunu öne sürdü. Merminin hâlâ dizinin altında olduğunu belirten Jusic, Herenda’nın olay yerinde bulunmadığını söyledi: “Herenda’nın bununla hiçbir ilgisi yoktu. Onu hiç görmedim.” Herenda ile Jusic, birbirleriyle hiç tanışmadıklarını ve ifadelerinin birbirinden bağımsız olduğunu belirtiyor.

Bu iki anlatımın bağımsız olarak doğrulanamadığı belirtildi. Bununla birlikte davadaki tanık ifadeleri de birbirini tutmadı. Korunan bir tanık, Herenda’nın askerleri yaklaşık iki metre mesafeden vurduğunu söylerken başka bir tanık olayın farklı bir sırayla gerçekleştiğini anlattı. Tanık F ise 2006-2016 yılları arasında verdiği bazı ifadelerin gerçeği yansıtmadığını ve baskı altında imzaladığını mahkemede söyledi.

Herenda’nın infazları itiraf ettiği iddiası da eski istihbarat görevlilerinin anlatımlarına dayandırıldı. Herenda, 1996’da dört gün boyunca kaçırılıp işkence gördüğünü ve itirafta bulunmadığını söyledi. Eski savcı Oleg Cavka ise 2015’teki görüşmede Herenda’nın olaya “dahil olduğunu” kabul ettiğini belirtti; Herenda bu ifadenin kendisinin yalnızca olay yerinde bulunduğunu söylemesiyle ilgili olduğunu savundu.

İade kararları ve kayıp askerler

Dosyayı yürüten uluslararası savcı Philip Alcock, 2007’de Herenda’nın avukatına gönderdiği e-postalarda soruşturmanın yaklaşık 70 tanıkla yürütülmesine rağmen Herenda’nın suçu işlediğini gören bir kişiyle konuşmadığını yazdı. Alcock, eldeki delillerin duyuma dayandığını ve Herenda’nın “muhtemel bir günah keçisi” olabileceğini belirtti. Ona göre Herenda’nın adı, daha olası faillerden şüpheyi uzaklaştırmak için kullanılmış olabilirdi.

Herenda’nın 2006’da Hollanda’da verdiği kayıtlı ifadenin mahkemeye delil olarak sunulduğuna dair bir işaret bulunmadı. Jusic’in de Bosna savcıları tarafından sorgulanmadığı belirtildi. Bosna mevzuatı, şüpheli ve tanıkların ülke dışında, video bağlantısı da dâhil olmak üzere ifade vermesine izin veriyor.

Haziran 2023’te bir Bosnalı savcı, Alman makamlarından Jusic’i şüpheli olarak sorgulamalarını istedi. Jusic, Almanya’daki mahkemeye gittiğini ancak yarası ve yaşadığı manevi zarar için tazminat ödenene kadar ifade vermeyi reddettiğini söyledi. Bosna Savcılığı ise dosyanın “ön soruşturma” aşamasında olması nedeniyle ayrıntılı açıklama yapmadı.

Veliki Park’ta öldürülen sekiz asker Djordje Bjelica, Vlajko Golubovic, Nedeljko Vujicic, Zoran Markovic, Miladin Vukmanovic, Stevan Djokanovic, Milivoje Lalovic ve Dragomir Djeric’ti. Aileler yıllarca farklı ve birbiriyle çelişen açıklamalarla karşılaştı; askerlerin serbest bırakıldığı, Dariva’da yakıldığı, bir cezaevinde tutulduğu ya da başka yerlere götürüldüğü söylendi. Stevan Djokanovic’in oğlu Sasa Djokanovic, ailesinin onlarca yıl kalıntıları aradığını ancak sonuç alamadığını belirtti.

Republika Srpska’da 22 Nisan, Saraybosna ve Saraybosna-Romanija bölgesindeki kayıp Sırpları anma günü olarak kabul ediliyor. Aileler yıllarca her 22 Nisan’da Veliki Park’ta çelenk bıraktı. Ancak son iki yıldır polis, anma töreninde güvenliği garanti edemeyeceğini bildirdiği için parka gitmediler.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu