Yalanlar Büyücüsü, fon krizlerini Madoff dosyasıyla anlatıyor

Yalanlar Büyücüsü, Bernie Madoff’un 2008’de ortaya çıkan 65 milyar dolarlık Ponzi düzenini ve ailesinin yaşananlardan habersizliğini anlatıyor.

Finansal dolandırıcılık tartışmaları, yatırımcılara yüksek kazanç vaat eden yapıların nasıl işlediği sorusunu yeniden gündeme getiriyor. ABD’de yaşanan Bernie Madoff vakası da bu tartışmaların en bilinen örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. Madoff’un yönettiği ve 2008’de ortaya çıkan düzenin 65 milyar dolarlık bir Ponzi sistemi olduğu anlaşıldı.

2017 yapımı Yalanlar Büyücüsü (The Wizard of Lies), bu olayın kuruluşunu, açığa çıkışını ve aile üzerindeki etkilerini sinemaya taşıyor. Barry Levinson’ın yönettiği filmde Bernie Madoff’u Robert De Niro, eşi Ruth Madoff’u ise Michelle Pfeiffer canlandırıyor.

Bernie Madoff vakasının arka planı

Filmde Madoff, gerçek faaliyetleri ortaya çıkana kadar ABD’nin saygın iş insanlarından biri olarak gösteriliyor. Nasdaq gibi kritik bir kurumda başkanlık yapmış olması ve siyasetçilerle kurduğu ilişkiler, çevresindeki güven algısının nasıl oluştuğunu anlatan ayrıntılar arasında yer alıyor. Ancak 2008’de, yönettiği 65 milyar dolarlık servetin gerçekte Ponzi düzenine dayandığı ortaya çıkıyor.

Ponzi sistemi, sonradan katılan yatırımcıların parasıyla önceki yatırımcılara ödeme yapılmasına dayanıyor. Bu modelde gerçek bir üretim ya da sürdürülebilir kâr bulunmuyor; sistem, yeni katılımcıların sağladığı para akışıyla devam ediyor. Film, bu yapının modern finans dünyasının merkezindeki ABD’de nasıl kurulabildiğini Madoff ailesinin hikâyesi üzerinden ele alıyor.

Levinson’ın anlatımı, olayın finansal boyutuyla sınırlı kalmıyor. Hikâye, Madoff’un eşi ve ailesinin yaşananlardan habersiz oluşuna da odaklanıyor. Aile üyeleri, kendilerine güven veren baba ve eş figürünün böyle bir yapı kurabileceğini düşünmüyor; şirket içinde ise durumdan haberdar olanların sayısı sınırlı kalıyor.

Filmde sistem ve sorumluluk tartışması

Yalanlar Büyücüsü, bireysel bir dolandırıcılık vakasının yanında, denetim mekanizmalarının nasıl işlediği sorusunu da gündeme getiriyor. Filmde finansal sistemin kuralları, sistemi yönetenlerin etkisi ve kolay kazanç beklentisinin yatırımcıları nasıl etkileyebileceği birlikte işleniyor. Bu çerçevede, “Amerikan Rüyası” olarak ifade edilen başarı ve zenginleşme vaadi de sorgulanan başlıklardan biri oluyor.

Bernie Madoff karakteri, yaptıklarına ilişkin belirgin bir pişmanlık sergilemiyor. Filmdeki “İnsanlar da çok açgözlü. Kimseyi aldatmadım” repliği, Madoff’un sorumluluğu yatırımcıların davranışlarına yönlendiren yaklaşımını yansıtıyor. Böylece anlatı, yalnızca sistemi kuran kişiye değil, yüksek ve kolay kazanç beklentisinin bu tür yapıların sürmesindeki rolüne de bakıyor.

Robert De Niro ve Michelle Pfeiffer’ın performanslarıyla ilerleyen yapım, finansal olayın aile içindeki karşılığını da görünür kılıyor. Madoff’un çevresindeki kişilerin, uzun süre onun faaliyetlerinden habersiz olması; güven, itibar ve denetim arasındaki ilişkiyi filmin merkezine taşıyor. Sakin anlatım, yaşananların aile ve çevre üzerindeki sonuçlarını öne çıkarıyor.

Yalanlar Büyücüsü, Madoff vakasını tekil bir olay olarak bırakmıyor; benzer finansal yapıların hangi beklentiler üzerinden karşılık bulduğunu inceliyor. Kolay yoldan zengin olma düşüncesi ve fırsatı kaçırma korkusu, yatırımcıları bu tür vaatlere yaklaştıran unsurlar olarak aktarılıyor. Film, finansal sistemlerdeki sorunların yalnızca kişisel tercihlerle değil, sistemin işleyişi ve denetim biçimleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği fikriyle sona eriyor.