Göbeklitepe’deki kemiklerin sırrına heyelan açıklaması

Göbeklitepe’de bulunan dağınık insan kemikleriyle ilgili yeni araştırma, kalıntıların kafatası kültünden çok heyelanlarla taşınmış mezarlara ait olabileceğini gösteriyor.

Dünyanın en önemli arkeolojik alanları arasında yer alan Göbeklitepe, bu kez dağınık halde bulunan insan kemikleriyle ilgili yeni bir araştırmayla gündemde. Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre söz konusu kalıntılar, uzun süre öne sürülen “kafatası kültü” yorumundan farklı bir sürecin sonucu olabilir. Araştırmacılar, kemiklerin yamaçlarda yer alan mezarlardan heyelanlarla aşağı taşınmış olabileceğini değerlendiriyor.

Göbeklitepe’de ölülerin bazı evlerin tabanlarının altına gömüldüğüne dair bulgular da bu görüşü destekliyor. Arkeologlar 2017 yılında bir yapının altında, bir erkek, ileri yaştaki bir kadın ve ergenlik çağındaki bir kıza ait kalıntıların bulunduğu mezarı ortaya çıkardı. Beş yıl sonra aynı bölgede, 20’li veya 30’lu yaşlarında olduğu tahmin edilen bir kadına ait başka bir gömüt bulundu. Her iki mezarın da T biçimli büyük dikilitaşlara bakan evlerin zemininde yer aldığı belirlendi.

Alanın farklı noktalarında yüzlerce kemik ve kafatası parçasına rastlanması, Neolitik dönemde ölülerin ritüeller kapsamında parçalanmış ya da açıkta bırakılmış olabileceği düşüncesini güçlendirmişti. Bazı kafataslarında görülen belirgin kesikler ve diğer müdahale izleri de bu yorumların temelini oluşturuyordu.

Yeni araştırmanın ortaya koyduğu senaryoya göre ise yamaçlardaki evlerin altında bulunan mezarlar, zaman içinde meydana gelen heyelanlarla anıtsal yapıların bulunduğu daha alçak bölümlere sürüklenmiş olabilir. Bu hareket sırasında kemikler yapı kalıntıları ve toprakla karışarak dağılmış, binlerce yıl sonra ise birbirinden kopuk parçalar halinde gün yüzüne çıkmış olabilir. Bulgular, Göbeklitepe’deki kemiklerin geçmişine ilişkin tartışmaya farklı bir açıklama getiriyor.