KKM Uygulaması Sona Erdi: Ekonomik Etkileri ve Maliyetler
Kur Korumalı Mevduat uygulaması sona erdi. Ekonomik etkileri ve maliyetleri üzerine detaylı analiz.
Türkiye’nin son yıllarda en çok tartışılan ekonomik uygulamalarından biri olan Kur Korumalı Mevduat (KKM), yaklaşık 4 yıl 8 aylık bir sürecin ardından sona erdi. Uygulamanın başlangıcında 140 milyar doları aşan KKM bakiyesi, şimdi sıfıra inmiş durumda. Bu süreçte Hazine’nin KKM’ye yaptığı doğrudan ödemelerin toplamı 152 milyar TL’ye ulaşırken, Hazine ve Merkez Bankası üzerinden yapılan hesaplamalar, uygulamanın toplam maliyetinin yaklaşık 60 milyar dolara yaklaştığını gösteriyor.
KKM uygulaması, 21 Aralık 2021 tarihinde devreye alındı ve bu süre zarfında döviz kurlarında ve genel fiyat seviyelerinde önemli artışlar yaşandı. Dolar, uygulamanın başlangıcına göre yaklaşık 5,4 kat, gram altın ise 14 kat artış gösterdi. Gıda fiyatlarında da bazı ürünlerde artış oranı 14 katı buldu. Hazine ve Merkez Bankası’nın maliyet hesaplamaları, KKM’nin kamuya olan yükünü yeniden gündeme getirdi.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun verilerine göre, 21 Ağustos haftasında KKM bakiyesi sıfıra indi. Böylece, bir dönem trilyonlarca liraya ulaşan bu sistem, bankacılık tablolarından tamamen çıkmış oldu. Uygulama, başlangıçta 3, 6, 9 ve 12 aylık vadelerle çalışmaya başlamıştı ve toplamda yaklaşık 4 yıl 8 ay sürdü.
KKM’nin büyüklüğü, özellikle 2022 ve 2023 yıllarında hızla artış gösterdi. Merkez Bankası verilerine göre, Ağustos 2023 itibarıyla KKM bakiyesi 140 milyar doları aştı. Ancak KKM uygulaması son bulsa da, maliyet tartışmaları devam ediyor. Hazine’nin kur farkı ödemeleri bütçe verilerinden izlenebilirken, uygulamanın ilerleyen dönemlerinde yük Merkez Bankası’nın bilançosuna geçti. Merkez Bankası, 2023 yılını 818,2 milyar TL zararla kapattı ve bu zararın büyük kısmının KKM hesaplarına yapılan kur farkı ödemelerinden kaynaklandığı belirtildi.
KKM sürecinde döviz kurlarındaki artış da dikkat çekici. Eylül 2021’de dolar/TL yaklaşık 8,8 lira seviyesindeyken, günümüzde bu rakam 48,2 TL’ye kadar yükseldi. Bu durum, dolardaki artışın yaklaşık 5,4 kat olduğunu gösteriyor. Eylül 2021’de bin lira ile yaklaşık 112 dolar alınabilirken, bugün aynı parayla yalnızca 21 dolar alınabiliyor.
Altın fiyatları da dövizden daha fazla artış gösterdi. 30 Eylül 2021’de 24 ayar gram altın fiyatı yaklaşık 501 TL seviyesindeyken, günümüzde bu fiyat 7 bin 100-7 bin 150 TL arasında işlem görüyor. Bu da gram altındaki artışın yaklaşık 14,2 kat olduğunu ortaya koyuyor. Eylül 2021’de bin lira ile yaklaşık 2 gram altın alınabilirken, bugün aynı parayla yalnızca gram altının yedide biri alınabiliyor.
Akaryakıt fiyatlarında da benzer bir artış gözlemleniyor. 1 Eylül 2021’de İstanbul’da benzinin litre fiyatı 7,75 TL iken, günümüzde bu rakam 74,29 TL’ye kadar yükseldi. 2021 Eylül’ünde bin lira ile yaklaşık 129 litre benzin alınabilirken, bugün aynı parayla yalnızca 13,5 litre benzin alınabiliyor.
Market fiyatlarındaki artış da dikkat çekiyor. Ağustos 2021’de dana etinin kilogram fiyatı ortalama 69,73 TL iken, günümüzde bu fiyat 974,88 TL’ye çıktı. 2021’de bin lira ile yaklaşık 14,3 kilogram dana eti alınabilirken, bugün bu miktar yaklaşık bir kilograma düşmüş durumda. Kamuoyu araştırmacısı Volkan Tebrizcik, KKM’nin uygulandığı dönemde Türk lirasının değer kaybettiği, enflasyonun yüksek seyrettiği ve tüketici fiyatlarının önemli oranda arttığını belirtiyor.
Kaynak: Web Özel
