Rıfat Ilgaz: Gülmenin Yasaklandığı Dönemler

Rıfat Ilgaz: Gülmenin Yasaklandığı Dönemler

Rıfat Ilgaz, Türkiye’de mizahın bedelini en ağır şekilde ödeyen yazarlardan biridir. Yazıları, okuyucularını güldürürken, arka planda yoksulluk, adaletsizlik ve ikiyüzlülük gibi derin sorunları da gözler önüne serer. Bu nedenle, eserleri yasaklanmış, toplatılmış ve kendisi defalarca mahkemeye çıkarılmıştır.

İktidarlar, genellikle kahkahaların arkasındaki gerçekleri görmektense, sadece gülüşleri sever ya da sevmez.

Yasaklanan Eserler

Rıfat Ilgaz’ın eserleri arasında en çok dikkat çekenlerden biri, öğretmenlik deneyimlerinden yola çıkarak yazdığı “Sınıf” adlı şiir kitabıdır. Bu eser, “komünizm propagandası” yaptığı gerekçesiyle toplatılmıştır. Ilgaz, öğretmenlikten ziyade eğitim sistemini eleştirdiği için bu durum, iktidar için tehlikeli görülmüştür.

Diğer bir önemli eser olan “Hababam Sınıfı”, günümüzde bir komedi klasiği olarak kabul edilse de yayımlandığı dönemde pek masum bulunmamıştır. Eğitim sistemini, otoriteyi ve disiplin anlayışını alaya alan bu kitap, sansüre uğramıştır. Çünkü, otorite ile alay ederek korkulan bir şeyi yapıyordu.

“Karartma Geceleri” adlı romanı ise, İkinci Dünya Savaşı yıllarındaki baskıcı ortamı ele alması nedeniyle hedef alınmıştır. Bu eser, devletin vatandaş üzerindeki denetimini eleştirdiği için rahatsız edici bulunmuştur.

Neden Yasaklandı?

Rıfat Ilgaz, mizahı sadece bir eğlence aracı olarak değil, aynı zamanda bir itiraz biçimi olarak kullanmıştır. Eğitim alanını sorgulamakla kalmamış, yoksulluğu da gizlememiştir. “Saygı” adı altında var olan korkuyu ifşa etmesi, yazdığı eserlerin “zararsız eğlence” olarak görülmemesine neden olmuştur.

Sonuç

Rıfat Ilgaz’ın eserleri yasaklandı çünkü o, gülmenin bazen en ciddi muhalefet biçimi olabileceğini göstermiştir. Bugün “Hababam Sınıfı” hâlâ izlenmekte ve okunmaktadır. Ancak unutulmamalıdır ki, bir zamanlar o kahkahalar mahkeme salonlarına taşınmıştı. Bazı yazarlar, insanları güldürerek gerçeği yüzlerine çarpar.

Nurhayat Teke