Denizlerdeki Kirliliği Azaltacak Çözülebilir Ağ Projesi Gelişiyor

Denizlerdeki kirliliği artıran, deniz canlılarının yaşamını tehdit eden ve balıkların mikroplastik taşımasına yol açan hayalet ağ sorununa çözüm bulmak amacıyla önemli bir proje geliştirilmekte. Manisa Celal Bayar Üniversitesi öğrencileri, denizde çözülebilir ağlar üzerine patent ve pilot uygulama hazırlıklarına başladı.

Balıkçılık, insanlık tarihi kadar eski bir meslek olmasına rağmen, bu alanda kullanılan plastik ağlar çevre için büyük bir tehdit oluşturuyor. Bu ağlar, zamanla etkinliklerini yitirmekte, kaybolmakta veya kazalar sonucu denizlerde kalabilmektedir. Ancak, bu durum çevresel felaketlere yol açmakta ve ‘hayalet ağ’ olarak bilinen terkedilmiş ağlar, deniz altındaki avcılığın sürmesine neden olmaktadır. Üreme dönemlerinde balıklar bu ağlara takılarak zarar görmeye devam etmektedir.

Yunus, kaplumbağa, köpek balığı ve vatoz gibi deniz canlılarının yanı sıra deniz kuşları da bu ağlar yüzünden hayatını kaybetmektedir. Bu ölümler genellikle uzun ve acılı bir süreçte gerçekleşmektedir.

Hayalet ağlar, deniz tabanındaki yaşamı tehdit etmekte, mercan resiflerini yok etmekte ve yüzlerce yıl boyunca suyu kirletmeye devam etmektedir. Bu ağlar suya karıştığında mikroplastiklere dönüşmekte ve bu mikroplastikler balıklar aracılığıyla insan vücuduna geri dönmektedir. Özellikle bu durum, kanser gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açma riski taşımaktadır. Türkiye, son on bir yıl içerisinde 2,9 milyon metrekarelik bir alanı hayalet ağlardan temizlemiştir.

Dünya genelinde bu soruna çözüm arayışları sürerken, Türkiye’den genç bir üniversite ekibi bu konuda önemli bir adım atmıştır. Manisa Celal Bayar Üniversitesi’nden oluşan ‘Pagit Spektrum: DEEPNETS’ ekibi, TEKNOFEST KKTC 2025 kapsamında düzenlenen Araştırma Projeleri Yarışması’nın ‘Çevre ve Enerji’ kategorisinde ‘Eriyebilen Ağlar’ projesiyle birincilik elde etmiştir.

Başarılarıyla motive olan ekip, Elektrik-Elektronik Mühendisliği öğrencileri Hakan Çevik, Umut Günay ve Barış Can Gökçe ile Biyomühendislik öğrencileri Beril İralgil ve İrem Akalan, ayrıca Bilgisayar Mühendisliği öğrencisi Özge Göksu’dan oluşmaktadır. Projenin akademik danışmanlığını ise Manisa Celal Bayar Üniversitesi Proje Koordinasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden Öğretim Görevlisi Mehmet Nuri Öğüt üstlenmektedir. Çalışmaya TÜBİTAK da destek vermektedir.

Proje, sadece ödül kazanmakla kalmamış, aynı zamanda üniversite bünyesinde ağların deniz ortamındaki dayanıklılığı, kontrollü çözünme süresi ve mekanik performansı üzerine yeni optimizasyon çalışmalarına da başlanmıştır. Laboratuvar ortamında elde edilen verilerin deniz koşullarında doğrulanabilmesi için balıkçılık kooperatifleriyle pilot uygulama görüşmeleri planlanmaktadır. Bu sayede ürünün çevresel etkileri ve kullanım performansı daha kapsamlı bir şekilde değerlendirilecektir.

Projenin temelini oluşturan yapılar, suda çözünebilen biyopolimer tabanlı malzemelerdir. Petrol bazlı olmayan bu malzemelerin denizde kaybolması veya bırakılması durumunda çözünmesi ve deniz canlılarına zarar vermemesi hedeflenmektedir. Aynı zamanda bu malzemelerin dayanıklı, ekonomik ve sürdürülebilir olması gerekmektedir. Patent çalışmaları devam eden projenin tamamlanmasının ardından, birkaç yıl içinde son kullanıcılarla buluşturulması planlanmaktadır.

Pagit Spektrum: DEEPNETS, bilimsel bir araştırma ekibi olarak ağı üretmeyecek, ancak patent sonrasında bu ağı üretmek isteyen firmalar, patent haklarını alarak üretim yapabilecekler. Bu durum, balıkçılık sektöründe hızlı bir dönüşüm sağlama potansiyeli taşımaktadır. Çevre bilincine sahip ekibin hedefi, 2030’lardan itibaren hayalet ağ sorunundan arınmış bir mavi vatan oluşturmaktır. Bu çalışmanın tamamlanması, yalnızca Türkiye için değil, dünya denizleri için de önemli faydalar sağlayacaktır.