Mercator projeksiyonu için daha gerçekçi harita çağrısı
BM, Mercator projeksiyonu nedeniyle Afrika ve kuzey ülkelerinin haritalarda gerçeğe aykırı görünmesini gündeme taşıdı; alternatif ölçekler tartışılıyor.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, dünya haritalarında kıta ve ülkelerin yüzölçümlerinin gerçeğe daha yakın yansıtılması çağrısını destekleyen bir metni 4 Eylül’de kabul etti. Tartışmanın odağında, yüzyıllardır kullanılan Mercator projeksiyonu yer alıyor. Navigasyon amacıyla önemli avantajlar sağlayan bu yöntem, kutuplara yaklaşıldıkça kara parçalarını gerçekte olduğundan daha büyük gösteriyor.
Mercator projeksiyonunun yol açtığı fark, en belirgin biçimde Afrika ile Grönland karşılaştırmasında görülüyor. Yaklaşık 30,3 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Afrika; Çin, ABD, Hindistan ve Batı Avrupa’nın önemli bir bölümünün toplamına yaklaşan geniş bir alanı kaplıyor. Buna karşın haritalarda Avrupa ve Kuzey Amerika’nın yanında daha küçük algılanabiliyor. Bu görünüm siyasi bir tercihten değil, küresel yüzeyin düz bir zemine aktarılması sırasında ortaya çıkan matematiksel zorunluluktan kaynaklanıyor.
Projeksiyonun yarattığı ölçek farkı
Harita projeksiyonlarının her biri, dünyanın küresel yapısını düz bir yüzeye aktarırken belirli özellikleri korumaya çalışıyor. Mercator projeksiyonu şekil ve yönleri korumada başarılı olsa da alanların büyüklüğünde önemli sapmalara neden oluyor. Bu nedenle Grönland, harita üzerinde Afrika’ya yakın büyüklükte görünürken gerçekte yaklaşık 2,2 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle Afrika’nın yaklaşık 14’te biri kadar.
Benzer çarpıklıklar Kanada ve Rusya gibi kuzeyde bulunan geniş ülkelerde de görülüyor. Kutuplara yaklaşıldıkça büyütme etkisi arttığı için haritanın üst ve alt kesimlerindeki bölgeler gerçek ölçülerinden daha büyük görünebiliyor. Bu durum Mercator projeksiyonunun bütünüyle hatalı olduğu anlamına gelmiyor; sorun, navigasyon için tasarlanan bu yöntemin yüzölçümlerini karşılaştırmak amacıyla kullanılması halinde ortaya çıkıyor.
Haritaların siyasi ve tarihsel boyutu
BM’nin dünya haritaları, sınırların ve yer adlarının kullanılmasının her durumda egemenlik iddiasının kabul edildiği anlamına gelmediğine de işaret ediyor. Kurumun Temmuz 2026 tarihli resmi dünya haritasında bazı sınırların kesinleşmediği ve çeşitli bölgelerde egemenlik anlaşmazlıklarının sürdüğü belirtiliyor.
Haritaların hangi merkezleri öne çıkardığı ve ülkelerin nasıl konumlandırıldığı uzun süredir coğrafyacılar, tarihçiler ve siyaset bilimciler tarafından tartışılıyor. Mercator projeksiyonuna yönelik eleştirilerde ise Avrupa’nın merkezde ve olduğundan büyük görünmesinin, geçmişteki güç ilişkileriyle bağlantılı bir algı oluşturduğu görüşü öne çıkıyor.
