Türkiye’den Uzaya Yükselen Kuantum Teknolojisi: QubitCore

Türk mühendislerin geliştirdiği QubitCore, uzayda kuantum internetin temellerini atıyor ve Starlink’in kuantum versiyonunu hedefliyor.

SpaceX’in Transporter-16 misyonu çerçevesinde uzaya gönderilen QubitCore, Türk mühendisler tarafından geliştirilen bir kuantum teknolojisi olarak, küresel kuantum internet ağının inşasında önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Qubitrium’un kurucusu Dr. Kadir Durak, bu projeyle uzun vadede bir kuantum internet ağı oluşturmayı planladıklarını belirterek, “Starlink projesinin kuantum versiyonunu hayata geçirmeye çalışıyoruz” dedi.

Türk şirketleri, uzay teknolojileri alanındaki çalışmalarını hızla sürdürüyor. Geçtiğimiz ay, SpaceX’in Transporter-16 misyonu kapsamında ASELSAN ve Fergani Uzay’ın yeni uyduları başarıyla uzaya fırlatıldı. Bu misyon çerçevesinde Qubitrium tarafından geliştirilen QubitCore da yer aldı. Uzay tabanlı kuantum iletişim görevleri için tasarlanan bu teknoloji, küp uydu uyumlu bir kuantum anahtar dağıtım sistemi olarak işlev görüyor.

Kuantum fiziğine dayanan, güvenli ve hızlı bir iletişim altyapısı oluşturmayı amaçlayan Qubitrium, İstanbul’daki merkezinde bu çalışmaları yürütüyor. Dr. Kadir Durak, kuantum alanındaki çalışmalarının 2008 yılına dayandığını ve şirketin 2020 yılında kurulduğunu ifade etti. Ekibin genç ve dinamik olduğunu vurgulayan Durak, “Şu anda 24 kişiyiz. Hollanda’da bir şubemiz var. Ekibin yarısı üniversite öğrencisi. Akademik çalışma yaparken, istediğimiz yeteneklere sahip insanlar yetişiyor” dedi.

Qubitrium, kuantum algılama ve kuantum haberleşme alanlarında ürünler geliştirdiklerini, ayrıca dağıtımlı kuantum hesaplama çözümleri üzerinde de çalıştıklarını aktardı. Durak, uzayda çalışan bir ürünün ticari olarak sunulabilmesi için uzay geçmişinin önemine dikkat çekerek, teknolojilerini uzaya göndererek gerekli referansı oluşturduklarını söyledi.

Dr. Durak, kuantum internet ile algılama, haberleşme ve dağıtımlı kuantum hesaplama alanlarında bütünleşik bir yapı kurmayı hedeflediklerini belirtti. Bunun için uzayda dolanıklık kaynağına ihtiyaç duyduklarını ifade eden Durak, “Yaptığımız şey, uzayda dolanıklık kaynaklarını çalıştırarak dünyaya fotonları, yani ışık parçacıklarını iletmek” diye konuştu.

Dünya genelinde birçok kuantum teknolojisi şirketi bulunduğunu belirten Durak, Qubitrium’un farklı bir yaklaşım benimsediğini vurgulayarak, “Ağırlık, hacim ve elektrik güç ihtiyacını minimize ederek kuantum teknolojisini daha düşük maliyetle uzaya gönderebilir hale getiriyoruz. Uzun vadede bir ağ kurarak kuantum interneti gerçekleştirmeyi hedefliyoruz” dedi.

Durak, yakın zamanda uzay tabanlı kuantum bellek geliştirme projelerine başladıklarını ve bunu da bir fırlatmayla taçlandırmayı planladıklarını sözlerine ekledi.

Hollanda’nın Devlet Araştırma Enstitüsü ile işbirliklerine değinen Durak, “Farklı araştırma enstitüleri bu teknolojiyi bizden satın alıyor ve kendi görev yüklerini geliştirip uzaya fırlatıyorlar. Biz kendimizi sürekli uydu fırlatan bir firma olarak değil, uydu fırlattıran ve kuantum modüllerini sağlayan bir firma olarak görüyoruz” dedi.

Geçen ay uzaya fırlatılan QubitCore’un 30 farklı alt modülden oluştuğunu belirten Durak, “QubitCore’da 8 tane tek foton detektörü bulunuyor. Normalde bir tek foton detektörü oldukça büyük bir modül olup 1 kilogramın üzerinde ağırlığa sahiptir. Bizim toplam modülümüz o ağırlıkta. Her bir detektörü baş parmak boyutlarına indirdik. Birçok modülü birleştirip uzaya gönderdik ve şu an tamamını test ediyoruz. Fırlatmayı maliyet etkin hale getirmedikçe kuantum internet gerçekleşmez” dedi.

Durak, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı ve diğer savunma firmalarıyla işbirliği yaptıklarını belirterek, NATO’nun kuantum teknolojisine ilgi gösterdiğini ve bu alanda destekledikleri firmalardan biri olduklarını ifade etti.

Türkiye’de kuantum teknolojilerine yönelik ilginin arttığını vurgulayan Durak, savunma, telekomünikasyon, enerji ve finans gibi farklı sektörlere yönelik çözümler geliştirdiklerini belirtti. Türk Telekom ile yapılan anlaşmaların yanı sıra, 6G üzerine çalışan AR-GE ekipleriyle işbirliklerinin sürdüğünü aktardı. Ayrıca, NATO etkinliği kapsamında dronlarla kuantum haberleşme demoları gerçekleştirdiklerini de sözlerine ekledi.

Durak, dronlarla dolanıklık dağıtımı yaptıklarını ve bu kapsamda sahada kullanılabilecek bir teknoloji geliştirmeye odaklandıklarını dile getirerek, “Dronların kullanımında kesintisiz haberleşme sağlamak gerekiyor. Kuantum haberleşme ile bu sorunu aşmak mümkün” dedi.