Avrupa’da İklim Krizi: 250 Bin Ölüm Tehdidi
Dünya Sağlık Örgütü, iklim krizinin Avrupa’da 250 bin ek ölüme yol açabileceğini açıkladı.
Dünya Sağlık Örgütü, iklim değişikliğini 21. yüzyılda insan sağlığı açısından en büyük tehlikelerden biri olarak değerlendiriyor. Örgüt, 2030-2050 yılları arasında iklim değişikliğinin sıcak stresi, yetersiz beslenme, sıtma ve ishal gibi nedenlerle yılda yaklaşık 250 bin ek ölüme yol açabileceğini öngörüyor. Ayrıca, bu süreçte sağlık sistemlerine doğrudan maliyetin 2030 yılına kadar yıllık 4 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor.
İklim değişikliği artık yalnızca geleceğe yönelik bir çevre sorunu değil; günümüzde insan sağlığını, şehir yaşamını, gıda ve su güvenliğini tehdit eden bir kriz haline geldi. DSÖ’ye göre, 2030-2050 yılları arasında sıcak stresi, beslenme yetersizliği, sıtma ve ishal gibi etkenlerden dolayı yılda 250 bin ek ölüm riski bulunuyor. Özellikle Avrupa’da, haziran ayı sonunda yaşanan aşırı sıcaklar bu tehlikenin boyutunu gözler önüne serdi. Fransa, Belçika ve Hollanda’da 20-28 Haziran tarihleri arasında meydana gelen sıcak hava dalgasında en az 3 bin 700 ek ölüm kaydedildi.
Uzmanlar, bu durumun iklim krizinin sadece gelecek nesillerin değil, günümüz insanlarının da karşılaştığı bir sorun olduğunu vurguluyor. Aşırı sıcaklar, kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu sorunları, böbrek yetmezliği ve sıvı kaybı gibi sağlık sorunlarını artırıyor. Uzun süreli sıcak hava dalgaları, özellikle yaşlılar, bebekler, hamileler, kronik hastalığı olanlar ve dışarıda çalışanlar için ciddi tehlikeler oluşturuyor. Sıcaklıkların artmasıyla birlikte şehirlerde gece serinlemesi de zayıflıyor; bu durum, beton ve asfaltın tuttuğu ısının insan vücudunun toparlanmasını engellemesine yol açıyor. Sonuç olarak, sıcak hava dalgaları sadece gündüz değil, gece saatlerinde de halk sağlığını tehdit eden bir risk haline geliyor.
Haziran ayındaki sıcak hava dalgası, bu riskin somut bir örneği oldu. Reuters’in aktardığı verilere göre, 20-28 Haziran tarihleri arasında Fransa’da 2 bin 25, Belçika’da yaklaşık 1.200 ve Hollanda’da yaklaşık 480 ek ölüm raporlandı. Fransa’da ölümler, bir önceki haftaya göre yüzde 29 artış gösterdi; evde gerçekleşen ölümlerdeki artış ise yüzde 91’e ulaştı.
Aşırı sıcaklar, yalnızca ölüm sayılarını artırmakla kalmadı; aynı zamanda sağlık sistemleri, enerji altyapısı ve şehir yaşamı üzerinde de baskı oluşturdu. Avrupa’nın birçok ülkesinde sıcaklık rekorları kırıldı. İngiltere’de haziran ayı için 37,7 derece ile yeni bir rekor ölçülürken, Almanya’da sıcaklık 41,7 dereceye, Hollanda’da 39,4 dereceye ve Macaristan’da 42 dereceye ulaştı. Fransa’nın bazı bölgelerinde sıcaklık 40 derecenin üzerine çıktı. Aşırı sıcaklar, elektrik üretimi ve ulaşım altyapısı üzerinde de baskı yarattı; yollar, raylar, enerji hatları ve soğutma sistemleri üzerindeki yük arttı.
Küresel ölçekte de durum giderek ağırlaşıyor. Lancet Countdown’ın 2025 raporuna göre, sıcaklığa bağlı ölüm oranı 1990’lardan bu yana yüzde 23 artarak yılda 546 bin ölüme ulaştı. Aynı raporda, 2024 yılında orman yangını dumanından kaynaklanan ince partikül madde kirliliği nedeniyle tahmini ölüm sayısının 154 bine çıktığı belirtildi. Bu veriler, iklim krizinin yalnızca sıcaklık artışıyla sınırlı kalmadığını; yangın dumanı, hava kirliliği, su ve gıda güvenliği, enfeksiyon hastalıkları ve sağlık altyapısına binen yük üzerinden insan yaşamını etkilediğini gösteriyor.
Türkiye açısından ise risk daha belirgin hale geliyor. Lancet Countdown’ın Türkiye politika öncelikleri notuna göre, 2024 yılında Türkiye’de ortalama 33,6 sıcak hava dalgası gününe maruz kalındığı, bu günlerin 27,3’ünün iklim değişikliği olmadan beklenmeyeceği hesaplandı. 2014-2023 döneminde Türkiye’de insanlar, hafif açık hava faaliyetleri sırasında yılda yaklaşık 255 saat orta veya daha yüksek düzeyde sıcak stresine maruz kaldı. Bu veriler, sıcaklık artışının yalnızca meteorolojik bir gösterge olmadığını, günlük yaşam ve çalışma koşullarını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.
Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün 2025 iklim raporunda da Türkiye genelinde sıcak hava dalgası sayısının normallerine göre arttığı ifade ediliyor. Rapora göre, 2025 yılında Türkiye genelinde sıcak hava dalgası görüldü ve en fazla sıcak hava dalgası sayısı 5 adet ile Tokat’ta kaydedildi. Türkiye’nin 1991-2020 normallerine göre ortalama sıcak hava dalgası sayısı 1-2 aralığında bulunurken, 2025’te birçok istasyonda bu değerlerin üzerine çıkıldığı gözlemlendi. Bu durum, sıcak hava dalgalarının artık istisnai olaylar olmaktan çıkıp daha sık tekrarlanan bir risk haline dönüştüğünü gösteriyor.
